Günümüz dünyasında hızla gelişen teknolojik alt yapı, yapay zekâ konusunda yürütülen çalışmaların da hızlanmasını beraberinde getirir. Doğal dil işleme konusu da bu gelişmeler paralelinde ortaya çıkan ve hızlı bir ilerleme kaydeden konuların başında gelir. NLP ve NLU olarak tanınan bu kavramların her ikisi de yapay zekâ ile doğal bir dil arasındaki ilişkiyi ele alır. Her iki kavramın da ulaşmaya çalıştığı nokta, doğal insan dili benzeri yapılandırılmamış verilerin anlaşılmaya çalışılmasıdır.

Doğal Dil İşleme

NLP Nedir?

Kısaca NLP (Neuro-Linguistic Programming) olarak bilinen “Doğal Dil İşleme” kavramı, dil bilimi ve yapay zekânın bir arada çalışmasıyla ortaya çıkmış bir kavramdır. Doğal dil anlama kavramı, insanların konuştukları dillerdeki metinlerin çözümlenmesi, ses dalgalarının bilgisayar tarafından algılanması ve elde edilen bu verilerin belirli programlar tarafından bilgisayar ortamına aktarılması olarak tanımlanabilir. Doğal dil işleme üzerinde bilim çevrelerince yürütülen çalışmaların tarihi daha eski olmasına rağmen, yapay zekâ konusundaki ilerlemeler bu çerçevede yürütülen çalışmaları da hızlandırmıştır. NLP, duyudili programlama veya sinir dili programlama olarak çevrilebilecek bir kavramdır. NLP’nin temelini, insanların çevrelerine verdikleri tepki, iletişim şekilleri ve davranış kalıpları üzerine yapılan çalışmalar oluşturur.  

NLP Teknikleri Nelerdir?

Hızlı bir gelişme gösteren NLP; metin özetleme, makine çevirisi ve otomatik soru cevaplama, duyarlılık analizi, konu çıkarma, metin madenciliği, adlandırılmış varlık tanıma, konuşmanın bölümlerini etiketleme, ilişki çıkarma, kaynak çıkarma, dil modellemesi alanlarında kullanılır.  NLP, iki temel çözümleme yöntemine dayanır. Bunlar, söz dizimsel çözümleme (syntactic analysis) ve anlamsal çözümleme (semantic analysis) olarak tanımlanabilir. Her iki yöntem de doğal bir dilde, bir bilgisayar dilinde veya veri yapılarında, belirli kurallar çerçevesinde bir dizi sembol veya karakterin analiz edilmesi olarak tanımlanabilir. NLP, her iki çözümleme yöntemini esas alan teknikler kullanarak doğal dillerden anlam çıkarmayı sağlayan makine öğrenmesini elde etmeyi amaçlar.  

Doğal Dil Anlama (Natural Language Understanding)

NLU Nedir?

Doğal dil anlama (NLU), NLP’nin önemli bir alt dalıdır. NLU, algılanan bir konuşmanın veya veri olarak girilen bir metnin, yapay zekâ kullanan yazılımlar ile anlamlandırılması şeklinde tanımlanabilir. Altmışlı yıllarda bilgisayar gelişimine paralel olarak gelişme göstermeye başlayan NLU, insan konuşmasını algoritmalar kullanarak yapılandırılmış bir ontolojiye indirgemeye çalışır. Bu haliyle insan ile bilgisayar arasında doğrudan bir etkileşim elde edilmesini sağlar. Günümüzde pek çok insan tarafından sık sık kullanılan Alexa, Siri ve Google Asistan benzeri uygulamalar NLU kullanır. Bu uygulamalar kullanıcının sözlerini metne dönüştürüp analiz ederek talebi alır ve talep içeriğini değerlendirerek sonuç üretir.      

NLP ve NLU Arasında Nasıl Bir İlişki Var?

NLU, doğal dil işlemede insan konuşmasını anlama veya girilen bir metni analiz etme işlemini yerine getirir. NLU, telaffuz hataları veya metinlerde karşılaşılan harf ve kelime hatalarını anlamaya çalışması yönü ile NLP’den farklılık gösterir. NLP’nin kullandığı tekniklerden söz dizimsel çözümleme ise gramer kurallarını kullanarak kelime ve kelime gruplarından anlam çıkarma yolunu izler. Bu amaca ulaşmak için delemmatizasyon, stemming, morfolojik bölümlendirme, kelime bölümlendirme,ayrıştırma, konuşma bölümünün etiketlenmesi, cümle kırma gibi yöntemler kullanır. NLU kernel analiz sistemi, anlamsal analiz teknikleri kullanarak kelimelerin ve kelime gruplarının anlam ve yorumlarını en doğru şekilde bulmayı hedefler. Anlamsal analiz için kullanılan tekniklerin en önemlileri olarak,adlandırılmış varlık tanıma (NER), kelime anlamı belirsizliği ve doğal dil üretimi teknikleri sayılabilir. Doğal dil anlama işleminin bir sonraki aşaması,yapısal anlamın değil amaçlanan anlamın anlaşılması çalışmasıdır. Pragmatikanaliz olarak adlandırılan bu yöntem, bir nevi duygu analizi temelli sonuç üretmektedir.        

NLP’nin Geleceğinde Neler Var?

Son zamanlarda üzerinde yoğun araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin sürdürüldüğü NLP ve NLU sayesinde, insanlar ile tıpkı insan gibi iletişim kurabilme yeteneğine sahip chatbot örnekleri yaratmak amaçlanır. Bunun için de gelişen bilgisayar ve yapay zekâ teknolojilerinin tüm imkânlarından yararlanılır. Nihai olarak elde edilen ürünlerin başarılı olmaları için söz dizimi, anlam bilim ve pragmatik analiz yöntemleri üzerindeki araştırmaların derinleştirilmesi önem taşır. Ancak doğal dilleri anlamak ve doğru şekilde işlemek yönünde aşılması gereken çok uzun bir yol olduğu göz önüne alındığında,bu çalışmaların bir müddet daha süreceği anlaşılabilir.

Günümüz dünyasında pek çok alanda başarı ile kullanılan chatbot örnekleri mevcuttur. Chatbot'ların işinize nasıl katkı sağlayacağını öğrenmek, çözümlerimizi dinlemek isterseniz bizimle iletişime  geçin. Geleceği bizimle yakalayın!

NLP - NLU: Bir Dili Anlamaktan İşlemeye

Dil bilimi ve yapay zekânın bir arada çalışmasıyla ortaya çıkan NLP ve alt dalı NLU fenomenleri chatbotları daha iyi anlamamız için önemli kavramlardır.